1964 Lightburn Zeta Sports: Avustralya'nın Neredeyse Unutulmuş Mikro Roadster'ı

Avustralya otomobil dünyasına epey sıra dışı model kazandırdı ama bunların hiçbiri, kapısı bile olmayan fiberglas gövdeli cep roadster’ı 1964 Lightburn Zeta Sports kadar sessizce tuhaf değil. Üstelik onu üreten firmanın asıl işi çamaşır makinesi ve beton mikseriydi.

Toplamda yalnızca 28 ile 50 arasında örnek üretildi; hangi kaynağa baktığınıza göre sayı değişiyor. Günümüze kaçının kaldığı ise belirsiz — tahminler tek haneli rakamlara işaret ediyor. Kendi ülkesinde bile neredeyse unutulmuş bir otomobil bu.

Wolverhampton’dan Adelaide’e uzanan hikâye

Zeta Sports aslında Avustralya doğumlu değil. Temeli, Ekim 1958’de Earls Court fuarında tanıtılan İngiliz Frisky Sprint’e dayanıyor. Aracı, Vickers’ta uçak mühendisliği yapmış ve Stirling Moss’un 500cc Formula 3 Kieft’ini tasarlamış olan Gordon Bedson, geliştirme mühendisi Keith Peckmore ile birlikte Henry Meadows Ltd bünyesinde hazırlamıştı.

Harold Lightburn, Sprint’i fuarda görüp beğendi ve iki mühendisi işe aldı. Mart 1959’da ikili Adelaide’e taşındı. Frisky Cars aynı yıl tasfiye oldu ve Sprint Birleşik Krallık’ta seri üretime hiç geçemedi. Araç kaderini Avustralya’da buldu.

Zeta Sports tam olarak neydi?

Formül basit ve hafifti: çelik şasi üzerine fiberglas gövde, dört tekerlekte bağımsız süspansiyon, 10 inç jantlar ve dört tekerde kampana fren. Boş ağırlık sadece 400 kg idi.

• Motor: Arkada konumlu 493cc hava soğutmalı iki zamanlı Fichtel & Sachs ikiz silindir, yaklaşık 19 bg
• Şanzıman: Messerschmitt Tg500 ile ortak dört ileri manuel
• Kapı: Yok — gövde sertliği için iptal edilmiş
• Performans: 0–50 mph yaklaşık 12 saniye, azami hız 120 km/s civarı

Bu değerler, dönemin mikro otomobilleri için hiç de fena değildi. İç mekân ise neredeyse şaka gibi sade: yere sabitlenmiş iki kova koltuk, tampon yok, motor bölmesine çeyrek tur kilitlerle tutturulmuş bir kapaktan ulaşılıyor. New South Wales’in far yüksekliği kuralları yüzünden bazı araçlara kaput üzerine ikinci bir far çifti eklenmiş — o görüntü bugün pek de iyi yaşlanmamış.

Özet Veriler: 493cc iki zamanlı ikiz silindir · ~19 bg · 400 kg · 4 ileri manuel · ~120 km/s azami hız · 28–50 adet üretim

Michelotti tartışması

Lightburn’ün broşürü tasarımı Giovanni Michelotti’ye mal ediyordu; 1960’ların başında bu isim araç satardı. Ancak Frisky Register bu iddiayı net biçimde reddediyor ve tasarımı yalnızca Bedson’a yazıyor. Kayıtlar, Michelotti’nin ne Sprint’te ne de Zeta Sports’ta payı olduğunu belirtiyor. Bedson ise müşteri araçları bayilere ulaşmadan önce, Harold Lightburn ile tasarım ve başka konularda yaşadığı anlaşmazlıklar sonrası şirketten ayrılmıştı.

Satış tarafı hiç yürümedi

Zeta Sports, Lightburn’ün diğer modellerinden önce geliştirildi ama müşteriye en son ulaştı. Önce Zeta Runabout sedan ve Zeta Utility pikap satışa çıktı. Runabout’un geri vitesi dahi yoktu: geri gitmek için 324cc Villiers ikiz silindiri durdurup ters yönde çalıştırmak gerekiyordu.

1964’e gelindiğinde Lightburn aynı zamanda Alfa Romeo’nun Avustralya distribütörüydü ve Sports’u satmaya hazır Alfa bayileri vardı. Yine de siparişler ince kaldı. Alfa anlaşması Ağustos 1965’te, yalnızca 65 kadar araç satılmışken bitti; Zeta serisinin tamamı da aynı yıl üretimden kalktı. Sedan, pikap ve Sports dahil toplamda yaklaşık 400 Zeta yapıldı.

En yakın rakibi Goggomobil Dart’tı: Bill Buckle’ın Sidney’de ithal Goggomobil şasisi üzerine ürettiği fiberglas iki kişilik model, 1961’de yaklaşık 700 adede ulaştıktan sonra yerli Mini’nin piyasaya girmesiyle çöktü. Zeta Sports ise pazarın çoktan yön değiştirdiği bir döneme geldi.

Satışa çıkacak olan örnek

Bu kırmızı araç, 1961 üretim tarihi taşıyor ama ilk kez Eylül 1964’te trafiğe kaydedilmiş. Bir dönem Georgia’daki Bruce Weiner Microcar Museum koleksiyonunda yer aldıktan sonra Şubat 2013’te satın alınıp Belçika’ya götürülmüş.

Şimdi rezerv fiyatı olmadan açık artırmaya çıkıyor; tahmini değer 25.000–35.000 £ (34.000–47.500 $). Neredeyse kimsenin hatırlamadığı bir otomobil için ciddi bir rakam bu — ve unutulmuşluğun, değerle her zaman ters yönde hareket etmediğinin kanıtı.