Afrika'da E-mobilite Tartışması Artık Sadece Motosiklet Sayısından İbaret Değil

Afrika E-Mobility Week & Forum’un beşincisi geçtiğimiz ayın sonunda Güney Afrika’nın Batı Kap bölgesindeki Stellenbosch’ta, Nooitgedacht Estate’te yapıldı. Etkinlik ilk kez Güney Afrika’da düzenlendi; önceki buluşmalar Kenya ve Etiyopya’daydı. Gelecek yılki organizasyon ise Batı Afrika’da olacak.

Katılım tablosu da bir şeyler anlatıyor: 42 ülkeden 320 forum katılımcısı. Etkinliği Africa E-Mobility Alliance (AfEMA), UNEP, Afrika Birliği Komisyonu ve UNECA birlikte düzenledi.

Pilot hibelerden filo ölçeğine

Forum ilk kurulduğunda Afrika’nın e-mobilite sahnesi, hibe destekli pilot projelerden çıkıp küçük öz sermaye turlarıyla ayakta duran bir avuç girişimin elindeydi. İş modelini doğrulayan şirketler daha büyük yatırım turlarının peşindeydi. Hareketliliğin ağırlığı Doğu ve Batı Afrika’daydı, kıtanın geri kalanında ise dağınık bir faaliyet vardı.

Odadaki ana konu elektrikli motosikletlerdi ve bu gayet mantıklıydı: Afrika genelinde ticari taksi olarak çalışan 30 milyondan fazla içten yanmalı iki tekerlekli araç var. Birim ekonomisi de işi kolaylaştırınca iki tekerlekler giriş noktası oldu. Sonraki yıllarda elektrikli otobüsler göründü, şimdi ise ağır hizmet kamyonlarının kıtadaki ulaşım koridorlarına elektrifikasyonu öne çıkıyor.

Bugünle aradaki fark açık. Spiro yarım milyar doların üzerinde yatırım topladı, Afrika yollarına 150 binden fazla elektrikli motosiklet çıkardı ve birkaç pazarda 2.500 batarya değişim istasyonu işletiyor. Ancak sektördeki girişimlerin çoğu hâlâ benzer büyüklükte turlara muhtaç. Yani finansman açığı kapanmadı.

Politika rüzgârı ve yakıt fiyatı şoku

Ruanda, Etiyopya, Mısır, Nijerya ve Mauritius gibi ülkelerin attığı adımlar elektrikli otomobil kullanımını hızlandırdı. Etiyopya’da bugün yollarda 150 bine yakın elektrikli otomobil var. Orta Doğu’daki gerilim ve yükselen yakıt fiyatları da etkisini gösteriyor; Güney Afrika ve Mısır’da elektrikli otomobil satışları yukarı çıktı. Mısır bu yıl yaklaşık 30 bin elektrikli otomobil tescil etmeyi bekliyor. On iki ayda 30 bin araç — hiç de az değil.

Sadece ithal etme, üret

Bazı araç segmentleri ana akım kullanıma yaklaşırken Stellenbosch’taki tartışma, bu dönüşümden kimin kazançlı çıkacağına kaydı. Yapay zeka ve veri merkezleri kaynaklı hammadde talebi artıyor ve gereken kaynakların önemli kısmı Afrika topraklarında. Bu da ülkelere sadece teknoloji ithalatçısı olmanın ötesine geçme meselesini daha da yakıcı hale getiriyor.

Kenya Ticaret ve Sanayi Bakanlığı Sanayi Devlet Dairesi Müdürü Dr. Juma Mukhwana foruma ülkesinin yerelleştirmeye ağırlık verdiğini anlattı. Kenya’da 400’den fazla otomotiv parça üreticisi bulunuyor ve hükümet bu firmaları hazır araç ithalatına bağımlı kalmak yerine e-mobilite ekosistemine dahil etmek istiyor.

Sıradaki buluşma 2027’de Batı Afrika’da.